Blog Coronacrisis

17.06.2020 Sophie Vercraeye

Corona reisdilemma's: een antwoord op 4 vragen uit ons sociaal netwerk

Reizen en corona, geen ideale combinatie. Heel wat reizen en vluchten werden geannuleerd, maar een heel groot deel ook niet. We zagen de laatste weken heel wat vragen over de zomervakantie opduiken in onze sociale netwerken. We pikten er een aantal uit en geven bij elke vraag een kort advies. Zit je zelf ook nog met een reisdilemma? Wij helpen je graag verder met praktisch advies, al kunnen we het coronavirus helaas niet de wereld uit helpen. 

 

  • Mijn pakketreis naar Indonesië gaat nog door, maar enkele activiteiten zijn geannuleerd wegens lokale corona-maatregelen.
    Mag ik mijn pakketreis dan ook annuleren? 

Je hebt eindelijk je droomreis naar Indonesië geboekt om in augustus te eilandhoppen. De lokale corona-maatregelen zorgen er echter voor dat die reis er iets anders zal uitzien dan gepland. Zo stond bijvoorbeeld het wereldbefaamde Borobudur bovenaan op je lijstje, maar is deze toeristische attractie nog gesloten voor het publiek. 

Worden bepaalde activiteiten geannuleerd, dan is de reisorganisator verplicht om gelijkaardige arrangementen aan te bieden. Indien er geen gelijkwaardig arrangement mogelijk is, zal de reisorganisator een prijsvermindering van je pakketreis moeten voorzien.  De reiziger kan deze nieuwe alternatieven slechts weigeren (en de pakketreis kosteloos opzeggen) indien deze arrangementen niet vergelijkbaar zijn of indien de prijsvermindering niet geschikt is. Je zal in dat geval moeten aantonen dat Borobudur (of een andere excursie) voor jou een essentieel onderdeel van de reis was. Dit is in sommige gevallen een vrij subjectieve kwestie en bijgevolg een discussiepunt. 

Bijgevolg wil je weten op welke punten de reis zou wijzigen, welke alternatieven de reisorganisator aanbiedt en welke impact dit heeft op de prijs. Logischerwijze zal je enkel de prijs willen betalen die daadwerkelijk verschuldigd is. We raden je dus aan om slechts te betalen wanneer de reisorganisator meer duidelijkheid en zekerheid verschaft omtrent het concrete reisplan. Indien de reisorganisator geen vergelijkbare alternatieven kan aanbieden of de prijsvermindering is ontoereikend, dan kan je de pakketreis nog steeds kosteloos opzeggen. Bevindt de excursie zich in de top vijf van toeristische attracties in dat land, dan sta je natuurlijk al wat sterker in je schoenen.

 

  • Je reis naar Ecuador kan wel doorgaan, maar omwille van de Coronacrisis lijkt het je toch niet het beste moment om deze speciale reis te maken. Kan je je reis toch nog kosteloos annuleren?

Ecuador, een prachtig land, maar helaas één van de landen die niet goed voorbereid waren op een Coronacrisis. Slachtoffers van het Coronavirus kwamen op straat te liggen en het dagelijks leven zal er langere tijd nodig hebben om zich te herstellen. Jouw vlucht en hotel zijn echter nog niet geannuleerd. In deze situatie kan de reis objectief gezien wel doorgaan, enkel niet zoals jij het voor ogen had. De reis annuleren of verplaatsen is steeds een optie, al zijn hier gewoonlijk kosten aan verbonden. Kan je hier toch nog iets tegen ondernemen?

In dit geval moet je een onderscheid maken tussen de aankoop van (1) enkel een hotel, vlucht, huurauto, … enerzijds en (2) een pakketreis anderzijds. 

  1. Bij de aankoop van bijvoorbeeld enkel een vlucht of huurauto sta je helaas vrij machteloos. Slechts indien jij je op overmacht kan beroepen zal je de vlucht of huurauto kosteloos kunnen annuleren. Is er sprake van overmacht? Raadpleeg dan even dit artikel.
  2. Indien je een pakketreis hebt aangekocht, liggen de kaarten wat anders. De Pakketreizenwet voorziet dat je je pakketreis kosteloos kan opzeggen indien je bewijst dat er zich onvermijdbare en buitengewone omstandigheden voordoen op je vakantiebestemming en dat deze aanzienlijke gevolgen hebben voor de uitvoering van de pakketreis. Is hiervoor een annulering van een evenement, hotel, … noodzakelijk? Volstaan grote belemmeringen zoals verplichte quarantaine bij aankomst in het land of grote restricties op de uitstap naar de befaamde Galapagos eilanden? Ons inziens is er ook in dit laatste geval sprake van onvermijdbare en buitengewone omstandigheden die aanzienlijke gevolgen hebben voor jouw reis en zal je jouw pakketreis kosteloos kunnen annuleren.

 

  • Na annulatie van mijn pakketreis zegt de reisorganisator dat ik, naast het voorschot, nog moet opleggen om een voucher te kunnen bekomen. Klopt dit?

Neen, in principe kan je niet verplicht worden de volledige som (of extra bedragen) te betalen om recht te hebben op een terugbetaling, al dan niet in de vorm van een voucher. De Pakketreizenwet voorziet dat de reiziger recht heeft op een volledige terugbetaling van de reeds betaalde bedragen. Deze betaling mag niet vertraagd worden door de reisorganisator en moet binnen 14 dagen na de opzegging van de pakketreisovereenkomst gebeuren.

Moet je de voucher aanvaarden of heb je recht op een gewone terugbetaling? Je hebt steeds recht op terugbetaling en je bent nooit verplicht om een voucher te aanvaarden, wat je reisorganisator je ook vertelt. We zien echter wel dat heel wat reizigers de voucherregeling aanvaarden of dit heronderhandelen omdat een gerechtelijke procedure voor de meeste bedragen niet opportuun blijkt te zijn.

 

  • Je vermoedt dat je pakketreis niet zal kunnen doorgaan, maar toch vraagt de reisorganisator een betaling van het saldo. Moet je betalen? 

Grote exotische reizen vragen een groot budget. Het is begrijpelijk dat je niet zomaar een groot bedrag wilt betalen voor een reis die volgens jou niet zal doorgaan. Maar wat indien de reisorganisator toch de betaling van het saldo eist, mogelijks op straffe van annulatie of een schadevergoeding?

Vooraleer je het saldo betaalt, moet je de garantie eisen van de reisorganisator dat de reis daadwerkelijk zal plaatsvinden. Indien zij dit niet kunnen garanderen kunnen ze evenmin een betaling van jou eisen.

Stelt de reisorganisator dat de reis zal doorgaan, dan is de kans zeer groot dat deze niet zoals gepland uitgevoerd zal kunnen worden. Hiervoor verwijzen we je graag naar vraag 1.

Veel reizigers maken zich ook zorgen over een mogelijk faillissement van de reisorganisator. Stel dat er betaald wordt voor de reis, kan de reis uiteindelijk toch niet doorgaan en daarbovenop gaat de reisorganisator failliet vanwege de Coronacrisis. Ben je je geld dan kwijt? Neen, reisorganisatoren van pakketreizen zijn verplicht zich te verzekeren tegen insolventie. Wanneer je in dergelijke situatie dus nog gerechtigd bent op terugbetaling van de reisorganisator, dan zal de verzekering tussenkomen.

 

Overlevingsmodus vs vakantiemodus

Reisorganisatoren, luchtvaartmaatschappijen, B&B’s e.a. worstelen enorm om de financiële schade van de Coronacrisis te beperken en zijn in overlevingsmodus. Ze proberen zoveel mogelijk te werken met vouchers en annuleren reizen enkel indien noodzakelijk. Dit is zeer begrijpelijk, al worden consumenten geregeld verkeerd geïnformeerd over hun rechten. Het is belangrijk om je als consument goed te informeren over je rechten en de voorstellen van je reisorganisator of luchtvaartmaatschappij niet blindelings te aanvaarden.

 

Heb je ook zo’n prangende vakantievraag?

Aarzel dan niet om ons te contacteren via sophie@siriuslegal.be of roeland@siriuslegal.be.

Populair artikel vlucht_geannuleerd_corona
19.05.2020 Valeska De Pauw

Vlucht geannuleerd vanwege Covid-19? Wat zijn je rechten?

Als gevolg van de Coronacrisis staat de luchtvaart al een tijdje stil. Luchtvaartmaatschappijen lopen hierdoor natuurlijk grote verliezen op. Ze proberen deze het hoofd te bieden door passagiers enkel “corona-vouchers” aan te bieden in plaats van het vliegticket terug te betalen. Mogen ze dit zomaar doen of hebben ze een verplichting om het vliegticket terug te betalen?

Eerder schreven we al een artikel over pakketreizen, maar wat als je een losse vlucht geboekt hebt en deze vanwege het COVID-19 virus geannuleerd werd? De Europese Commissie heeft het zopas nog bevestigd: ook tijdens de Coronacrisis zijn de rechten van passagiers onverkort van kracht. In deze blog gaan we dieper in op het recht op terugbetaling, de voorwaarden waaraan vouchers moeten voldoen en het recht op een bijkomende compensatie.

 

Recht op terugbetaling

 

Geld of een voucher?

Wanneer de luchtvaartmaatschappij een vlucht annuleert, dan geeft artikel 5 van de Passagiersverordening je de keuze tussen:

  • terugbetaling van het ticket
  • re-routing op het eerst mogelijk moment
  • re-routing op een latere datum naar keuze van de passagier.

Aangezien re-routing onder de huidige omstandigheden nauwelijks toepasbaar is, ligt de keuze vooral tussen de verschillende terugbetalingsmogelijkheden. 

Volgens de Passagiersverordening mag de terugbetaling van een geannuleerde vlucht in principe zowel in geld als in de vorm van een voucher gebeuren. Terugbetaling in de vorm van een voucher is echter alleen mogelijk als de passagier daarmee instemt. Een luchtvaartmaatschappij kan jou dus niet verplichten om een voucher te aanvaarden

De luchtvaartmaatschappij moet je terugbetalen binnen de 7 dagen nadat je daarom verzocht hebt.

Wat als je zowel een heen- als terugvlucht geboekt hebt en maar een van beide vluchten geannuleerd wordt? Als beide vluchten in één boeking zitten, dan kan je ervoor kiezen om beide vluchten te laten terugbetalen, zelfs als ze door een andere luchtvaartmaatschappij uitgevoerd worden. Heb je twee aparte boekingen gedaan, dan kan je enkel terugbetaling krijgen van de vlucht die effectief geannuleerd werd.

In het geval dat de luchtvaartmaatschappij de vlucht nog niet geannuleerd heeft, raden we je aan om dit ook zelf niet te doen en voorlopig af te wachten. Zo ben je absoluut zeker dat er een terugbetaling dient te gebeuren. Wanneer je zelf annuleert bestaat de kans dat de luchtvaartmaatschappijen zich op hun annuleringsvoorwaarden willen beroepen en zo hun betalingsverplichtingen trachten te ontlopen.

 

Aan welke voorwaarden moet een voucher voldoen?

Als je kiest voor een terugbetaling in de vorm van een voucher, moeten de vouchers volgens de aanbevelingen van de Europese Commissie aan enkele voorwaarden voldoen: 

  • Vouchers moeten minstens 12 maanden geldig zijn en beschermd zijn tegen insolventie van de luchtvaartmaatschappij of reisorganisator.
  • Als vouchers langer dan 12 maanden geldig zijn, dan hebben passagiers het recht om na 12 maanden een terugbetaling te vragen voor zover de voucher nog niet is ingewisseld.
  • Als de voucher niet is opgenomen en de geldigheidsperiode verlopen is, dan moet de luchtvaartmaatschappij het bedrag binnen de 14 dagen na afloop van de termijn terugbetalen.
  • Passagiers moeten de voucher kunnen gebruiken voor nieuwe boekingen met dezelfde reisroute onder dezelfde servicevoorwaarden.
  • Passagiers moeten de voucher kunnen overdragen aan andere passagiers zonder extra kosten.
  • Vouchers vermelden duidelijk de geldigheidsperiode en alle rechten hieraan verbonden. 
  • Vouchers moeten op duurzame dragers uitgegeven worden (bv. e-mail of papier).

 

Recht op compensatie 

Daarnaast heb je als passagier op grond van de Passagiersverordening in principe recht op compensatie als een vlucht minder dan 14 dagen voor vertrekdatum geannuleerd wordt. Luchtvaartmaatschappijen zijn dan verplicht om een forfaitaire vergoeding te betalen, tenzij ze kunnen aantonen dat de annulering het gevolg is van buitengewone omstandigheden. 

Dan is de vraag of het COVID-19 virus een buitengewone omstandigheid kan zijn. De Europese Commissie is in elk geval van mening dat maatregelen genomen ter bestrijding van het COVID-19 virus niet inherent zijn aan de normale uitoefening van de activiteiten van luchtvaartmaatschappijen en dus buiten de controle van de luchtvaartmaatschappij liggen. De Europese Commissie geeft de volgende situaties als voorbeelden van buitengewone omstandigheden waarin je dus geen compensatie zal ontvangen:

  • in het geval de overheid een vliegverbod oplegt of maatregelen neemt waardoor de uitvoering van een vlucht onmogelijk is;
  • in het geval dat vliegen niet wordt verboden, maar enkel mogelijk is voor bepaalde personen (bv.: inwoners die vastzitten in het buitenland); 
  • in het geval de vlucht wordt geannuleerd ter bescherming van de gezondheid van het personeel van de luchtvaartmaatschappij;

Bovenstaande voorbeelden zijn niet limitatief. Het recht op compensatie zal telkens afhangen van de concrete omstandigheden.

 

In a nutshell

Ook tijdens de COVID-19 crisis blijven passagiers een fundamenteel recht hebben om terugbetaling van hun vliegticket te eisen bij een annulering van de vlucht. Luchtvaartmaatschappijen mogen vouchers aanbieden in plaats van geld, maar kunnen jou als passagier niet verplichten om dit aan te nemen. Gelet op liquiditeitsproblemen in de reissector worden passagiers wel aangespoord om te kiezen voor een voucher. De Europese Commissie probeert alleszins in recente aanbevelingen vouchers aantrekkelijker te maken door bepaalde minimumvoorwaarden op te leggen. 

Verder kan je als passagier een bijkomende compensatie ontvangen voor de annulering van je vlucht, maar als de oorzaak ligt in de maatregelen ter bestrijding van COVID-19 zal je wellicht bot vangen.

Vragen over je geannuleerde vlucht of boeking? 

Contacteer gerust Valeska De Pauw (valeska@siriuslegal.be) of Roeland Lembrechts (roeland@siriuslegal.be)

 

17.05.2020 Sophie Vercraeye

5 juridische voorzorgsmaatregelen bij de heropening van handelszaken na de Corona lockdown

De heropening van de Belgische winkels was een geschenk uit de hemel voor onze ondernemers en lokale handelaars. In onze thuisstad Mechelen wordt er creatief omgegaan met de voorzorgsmaatregelen. Zo lees je op de straten: “2800love is… wandelen en weer doorgaan”.  Door heel de stad vind je praktische signalisatie, er is een circulatieplan voor de drukke winkelstraten, kortom alles om de hygiëne- en afstandsmaatregelen te garanderen. Het nieuwe normaal is dan ook shopping met 1,5 meter afstand, wie had ooit gedacht dat dit een deel van onze shopping zou worden.  Bij de heropening van handelszaken na de Corona lockdown hebben wij toch wat juridische bedenkingen en aandachtspunten. Weinigen onder jullie zullen ervan wakker liggen, maar wij geven preventief 5 juridische voorzorgsmaatregelen mee, dat is tenslotte onze job.  

 

1. Massacommunicatie

We zien de laatste dagen heel wat mails passeren in de aard van  “we zijn terug open, kom eens bij ons langs”, “we geven speciale Coronakortingen van 10% zolang de crisis duurt” of “bij ons kan je veilig kopen, geen reden dus om weg te blijven”. We begrijpen uiteraard dat je als bedrijf je omzetverlies wil goedmaken en dat je plots massaal gaat mailen om snel zoveel mogelijk cliënteel te bereiken. Dit is echter niet zonder risico, want ook in deze Coronatijden is heel wat wetgeving van toepassing.

Denk daarbij vooral aan de GDPR en de anti-spam wetgeving. De anti-spamwetgeving zegt dat je énkel reclamemails mag sturen naar:

– mensen die daarvoor expliciete toestemming gegeven hebben
– mensen die geen expliciete toestemming hebben gegeven, maar reeds bestaande klanten zijn die eerder iets gekocht hebben van jou (maar dan enkel reclame voor gelijkaardige goederen of diensten);
– anonieme e-mailadressen zoals info@-adressen. 

Maar wat is dan de definitie van een reclamemail? Dit wordt heel breed geïnterpreteerd. Alles wat je doet, waarmee je eigenlijk probeert om het imago van je bedrijf te verbeteren, je diensten in de verf te zetten of alles wat rechtstreeks of onrechtstreeks dient om je bedrijf te promoten valt onder ‘reclame’. Mails zoals “bij ons kan je veilig kopen, geen reden dus om weg te blijven”, vallen hier dus ook onder. Het zijn niet enkel de klassieke reclameaanbiedingen, zoals folders, die onder deze wetgeving vallen.

Wat niet onder deze regelgeving valt, zijn de puur informatieve e-mails. Je zou kunnen zeggen dat mails met gewijzigde openingsuren, het feit dat je gesloten bent of wat het maximale aantal toegestane klanten zijn, eventueel puur informatief zijn. Zodra daar ook maar in de minste mate een commerciële boodschap aan gelinkt wordt, val je weer onder ‘reclame’. Bijgevolg zal je die mails enkel mogen sturen naar mensen die tot één van de drie categorieën behoren.

Wees trouwens ook heel voorzichtig met het kopen of huren van adressenlijsten. Onze vaststelling is dat heel veel aanbieders van e-mailadressen eigenlijk zelf niet GDPR-compliant zijn. Bovendien is het soms zeer onduidelijk of zij deze adressen wel rechtmatig verkregen hebben en dus mogen gebruiken of verkopen. 

 

2. Grote kortingen, oneerlijke marktpraktijken?

Wat betreft de supermarkten, hebben we de afgelopen weken gemerkt dat de prijzen van verschillende ketens zoals Delhaize, Colruyt en Carrefour dichter naar elkaar toe groeiden. De concurrentie verminderde wegens het tijdelijk verbod op kortingen.

Een tegenovergesteld effect stellen we vast bij andere winkels. Daar waar bijvoorbeeld grote bouwmarkten en tuincentra wél mochten openen vanaf 18 april 2020, was dit voor gespecialiseerde zaken nog niet het geval. Sinds deze week mogen ook echter gespecialiseerde zaken terug open. Hierbij stellen we opmerkelijke acties vast van doe-het-zelf-zaken (die reeds enkele weken open waren). Zo proberen ze nog snel klanten te lokken door knappe aanbiedingen te geven op producten van de gespecialiseerde winkels, zoals verf. 

Is dit wettelijk toegelaten? Is er hier sprake van oneerlijke concurrentie? Men lijkt namelijk misbruik te maken van deze unieke en ongelukkige situatie, waarbij de ene winkel langer gesloten moest blijven dan de andere. Op zich is er niets mis met deze eenmalige en tijdelijke korting, hoe pijnlijk het ook is voor de gespecialiseerde winkels. Dergelijke kortingen geven op producten, die buiten de soldenwetgeving vallen, zijn in principe toegelaten en zijn geen oneerlijke, misleidende of agressieve handelspraktijk. 

Wel kan dit strijdig zijn met de Belgische wetgeving indien de concurrent kortingen aanbiedt in die mate dat hij ‘verkoopt met verlies’. Er is sprake van verkoop met verlies indien de concurrent de producten verkoopt tegen een prijs die lager is dan de prijs waartegen een onderneming het goed heeft gekocht, na aftrek van eventueel toegekende en definitief verworven kortingen. Indien dit het geval is, kan je een stakingsvordering instellen bij de rechtbank.

 

3. Een leverancier die (nog) niet levert, wat met jouw stock?

Je winkel mag terug open, perfect! Maar wat indien jouw Italiaanse leverancier nog steeds niet werkzaam is, je zonder stock komt te zitten en je je volgens het contract niet tot een andere leverancier mag wenden? Hiervoor moet je allereerst nagaan of er sprake is van overmacht. Hiervoor verwijzen je graag door naar ons artikel “Het coronavirus en overmacht“. 

Indien jouw leverancier zich op overmacht kan beroepen, probeer dan eerst met de leverancier te bespreken of je toch niet, tijdelijk, beroep mag doen op een andere leverancier. Staat de leverancier het niet toe, dan moet je nagaan of het mogelijk is om je contract te ontbinden wegens overmacht. Soms is het namelijk contractueel bepaald dat je de overeenkomst kosteloos mag opzeggen indien de overmachtsituatie X aantal dagen aanhoudt. Is dergelijke bepaling evenmin opgenomen in jullie contract, zal je in principe de overmachtsituatie moeten uitzitten en afwachten. Hierbij moeten we wel vermelden dat de leverancier de overeenkomst wel nog steeds te goeder trouw moet uitvoeren. Indien hij jou dus onredelijk lang de toegang tot stock weigert, wetende dat hij zelf niet kan leveren en jij hiervan afhankelijk bent, kan dit rechtsmisbruik in hoofde van de leverancier uitmaken. In geval van rechtsmisbruik kan je door de rechter een schadevergoeding of de normale uitoefening van de overeenkomst laten opleggen. 

Is overmacht niet van toepassing, dan pleegt de leverancier in principe contractbreuk. Stuur hem in dat geval een aangetekende brief, met een laatste verzoek om toch nog aan zijn contractuele verplichtingen te voldoen. Indien dit nog steeds tot niets leidt, kan je de overeenkomst laten ontbinden en kan je op zoek naar een andere leverancier. Volgens het ENAC-principe kan je ondertussen jouw contractuele verplichtingen (zoals het verbod om je tot een andere leverancier te wenden) ook tijdelijk schorsen.

 

4. Aangepaste Soldenwetgeving

Je hebt ongetwijfeld al vernomen dat de zomersolden en de voorafgaande sperperiode een maand worden opgeschoven. In plaats van 1 juli tot 31 juli, zal de soldenperiode voor de kleding-, lederwaren- en schoenensector nu van 1 augustus tot 31 augustus plaatsvinden. Dit voorstel is er gekomen zodat de ondernemingen hun producten nog even aan de volledige prijs kunnen verkopen, alvorens ze deze met korting aanbieden en vooraleer ze moeten concurreren met de grote prijsverlagingen van grote ketens zoals bijvoorbeeld H&M. 

Er is echter een grote verdeeldheid binnen de Belgische groep ondernemers. Is dit namelijk wel de beste beslissing? Rekening houdend met de cashflow-problemen, willen sommige verkopers namelijk zo snel mogelijk inkomsten binnen krijgen, al moet het aan lagere prijzen. Wanneer je nu door de winkelstraten wandelt, zie je meteen dat veel handelszaken nu al kortingen hanteren.
Een andere bedenking bij het uitstel van de soldenperiode is dat men in het buitenland geen strikte solden regeling heeft. De Belgische kopers zullen in juli dus gewoon hun koopjes
online zoeken. Dit haalt het nut van de verschuiving van de soldenperiode voor een groot deel weg. 

Wat wij hier kort over willen zeggen is dat de Belgische wetgeving, nl. het algemeen verbod op verkoop met verlies (en dus ook de soldenwetgeving), eigenlijk ingaat tegen het Europees recht. België is hier in 2013 (en Spanje in 2017) al eens voor veroordeeld door het Hof van Justitie (zaak C-343/12). België heeft dan een kleine formele aanpassing gedaan, maar eigenlijk is deze nog steeds strijdig met het EU-recht (Lees hiervoor eens ons artikel “Verkoop met verlies mag in sommige gevallen). Het is nu enkel afwachten totdat het Hof van Justitie zich hier nog eens over moet buigen. Als het voor jouw onderneming dus bijna noodzakelijk zou zijn om in juli reeds kortingen aan te bieden, teneinde het hoofd boven water te houden, is dit een risico dat je kan nemen. Wat is het risico? Dat je zaak voor de rechtbank komt, maar in dat geval heb je ook een heel sterke zaak.

 

5. Ruilcontracten

Ruilovereenkomsten (of ‘barteragreements’) komen ook in deze periode ook steeds vaker voor. Bij dergelijke overeenkomsten wordt er niet meer betaald, maar worden diensten of goederen daarentegen geruild met elkaar. Doordat de cashflow bij vele ondernemingen sterk verminderd is, kan dit een goede oplossing zijn om toch nog projecten opgestart te krijgen en zo je bedrijf draaiende te houden. 

We merken dat deze ruilovereenkomsten in de praktijk vaak zeer vaag omschreven zijn en onofficieel gebeuren, wat later voor problemen kan zorgen.

 

Waarde, timing en deliverables: 

Allereerst is het zeer belangrijk om héél specifiek en op schriftelijke wijze te beschrijven wat er exact geruild wordt en wat de waarde hiervan is.
Bv.: Jij bent bijvoorbeeld een boekhouder en je sluit een ruilovereenkomst met iemand die veranda’s bouwt. Er wordt afgesproken dat hij voor jou een veranda bouwt en jij doet drie jaar zijn boekhouding. Dit is te vaag, de verandabouwer moet concreet het plan, het aantal uren en de kostprijs van het materiaal in kaart brengen. Jij, als boekhouder, moet op jouw beurt concreet vastleggen op welke diensten hij recht heeft en op hoeveel uur werk dit zou neerkomen. Zo vermijd je dat je achteraf bedrogen uitkomt en kent iedere partij haar rechten en plichten. Leg dit vast in een aangepast contract waar bijvoorbeeld ook jullie algemene voorwaarden op van toepassing zijn.

 

Facturatie:
Maak tenslotte ook een factuur op, dit voor belastingdoeleinden. Inkomsten uit ruilhandel zijn nl. belastbaar, je moet deze transacties dus melden. Daartegenover staat dat de kosten, die je als ondernemer maakt voor het geruilde werk, aftrekbaar zijn van je belastbaar inkomen.

 

Een gewaarschuwde winkel…

Zoals je merkt komen er naast de hygiëne- en afstandsmaatregelen heel wat andere aandachtspunten kijken bij de heropstart van ondernemingen. Aandachtspunten die je wel eens snel over het hoofd zou kunnen zien doordat de honger en nood naar omzet zo groot is. Het is dus niet alleen belangrijk om jouw rechten te kennen, maar ook jouw plichten. Veel ondernemingen gaan overigens momenteel door een financieel zware periode, waardoor kwaad bloed bijgevolg snel gezet wordt. We merkten dit de afgelopen dagen al op bij onze cliënten en het type vragen die ons nu dagelijks bereiken. Ga bijgevolg niet overhaast te werk, maar sta even stil bij een aantal basisprincipes die volgens ons toch de moeite waard zijn. 

 

Vragen over dit artikel?

Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen via sophie@siriuslegal.be of bart@siriuslegal.be

23.04.2020 Sophie Vercraeye

Werelddag van het boek en de auteursrechten: net nu vraagt de Coronacrisis om flexibiliteit van het auteursrecht

Vandaag is het ‘Werelddag van het boek en de auteursrechten’. In de huidige Coronacrisis helpen boeken niet alleen om de verveling tegen te gaan,  ze kunnen ook voor het coronavirus een oplossing bieden. Boeken, academische artikels en andere literaire werken bevatten immers een enorme hoeveelheid aan informatie die het verschil kan maken bij het vinden van een vaccin. De plaats waar we deze werken kunnen terugvinden, zoals bibliotheken, universiteiten en leercentra, zijn echter gesloten. Ondanks dat er veel literatuur digitaal beschikbaar is, zijn er veel werken die enkel ter plaatse geraadpleegd kunnen worden. Dit omwille van het auteursrecht. Bijgevolg zoeken bibliotheken nu naar mogelijkheden om deze werken toch nog tot bij hun lezers te krijgen, wat om flexibiliteit en mogelijks een herinterpretatie van het auteursrecht vraagt. 

 

Het auteursrecht

Om nieuwe creaties en de exploitatie ervan te stimuleren, is het auteursrecht in leven geroepen. Het auteursrecht is een exclusief recht van de auteur op zijn of haar creaties, welke de vorm kunnen aannemen van o.a. computerprogramma’s, foto’s en andere audiovisuele werken, literaire werken, muziek, architectuur, … Gezien het een creatief en persoonlijk werk is dat voortspruit uit de menselijke geest, is het logisch dat de auteursrechten in principe toekomen aan de maker van het werk.

Opdat je het auteursrecht kan verkrijgen, moet er voldaan zijn aan enkele voorwaarden. Zo moet het gaan om een creatieve prestatie, die uitgedrukt is in een concrete vorm (dus geen ‘idee’ of ‘theorie’) en origineel is. Indien aan deze drie voorwaarden is voldaan, ontstaat het recht automatisch zonder dat een registratie vereist is. 

De bescherming strekt tot 70 jaar na je dood en houdt o.a. in dat er vooraf steeds toestemming gevraagd moet worden aan de houder van het recht indien iemand zijn of haar werk wilt gebruiken of verspreiden. Hiervoor kan de eigenaar op zijn of haar beurt een vergoeding vragen. Indien iemand bijvoorbeeld jouw artikel wilt plaatsen op zijn website, zal hij je eerst om toestemming moeten vragen en kan jij hier voorwaarden aan vastkoppelen (vergoeding, bronvermelding, …). De Belgische wet voorziet wel enkele gevallen waarin gebruikers geen toestemming moeten vragen aan de houder van het auteursrecht om beschermde werken te reproduceren of mee te delen aan het publiek. Zo bestaan er uitzonderingen voor o.a. privégebruik, onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en voor bibliotheken, musea en archieven.

 

Aanpassingen aan het auteursrecht nodig? 

In tijden zoals deze is het delen van kennis cruciaal, zowel voor de wetenschap als voor het onderwijs. Wereldwijd zien we bijgevolg initiatieven tot stand komen waarbij zowel de houders van auteursrechten als de overheden verzocht worden om aanpassingen door te voeren en flexibel te zijn. 

Hoewel de Europese richtlijn, die aan de basis ligt van de Belgische auteurswet, vier verplichte uitzonderingen voorziet op het auteursrecht (zie hierboven), is dit niet het geval buiten Europa. Buiten Europa hebben landen nog de keuze om uitzonderingen voor bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek en onderwijs toe te laten. Veel belangenorganisaties willen dit anders zien. In België worden er wel uitzonderingen toegelaten, maar veel van deze werken zijn niet digitaal beschikbaar. Wat maakt dat met de sluiting van de bibliotheken, deze uitzonderingen vandaag de dag onvoldoende benut worden. Men roept bijgevolg ook op tot digitalisering, mits de nodige veiligheidsmaatregelen om verdere verspreiding tegen te gaan (zie verder). 

Zo vragen honderden belangenorganisaties aan WIPO (World Intellectual Property Organization) om dringend advies te geven aan de lidstaten. Dit moet ervoor zorgen dat onderzoekers, archieven, onderwijsinstellingen en bibliotheken gedurende de Coronacrisis in staat zijn hun educatieve verantwoordelijkheden te vervullen en diensten op afstand te verlenen met gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken, zonder te vrezen voor een rechtszaak.

Naast de overheid, worden de houders van het auteursrecht zelf aangesproken. Aan hen wordt gevraagd om alle beperkingen op te heffen die onderwijs op afstand, onderzoek en toegang tot cultuur bemoeilijken. Men streeft naar een wereldwijde uitwisseling van kennis, informatie en literatuur. Idealiter zouden er niet alleen veel meer verschillende werken online beschikbaar worden, ook de limiet op het aantal ‘uitleningen’ van een werk zou moeten wegvallen. In werkelijkheid is het namelijk zo dat werken bijvoorbeeld maar aan twee personen tegelijk uitgeleend mogen worden en komen anderen op een wachtlijst. Dit is echter tijdverlies, terwijl een efficiënte informatie uitwisseling momenteel onontbeerlijk is.

 

Onze bedenkingen

Voor de gevraagde aanpassingen moet men wel een onderscheid maken in recreatieve boeken (kinderboeken, ‘tuinieren voor dummies, thrillers,…) en educatieve boeken (zoals biologische, juridische of economische thema’s). Recreatieve boeken, die niet in een ‘schoolsetting’ gebruikt worden, horen ons inziens buiten het toepassingsgebied van deze uitzonderingen. De houder van het auteursrecht kan voor dergelijke literatuur toegang verlenen als een geste, al kan men dit niet verwachten of eisen van hen. Ondanks de ontspanning en geneugten die recreatieve boeken ons bieden, overstijgt dit het belang en het exclusieve recht van de auteur namelijk niet.

Daarnaast moet er uiteraard grondig gekeken worden hoe de vrijgave van deze werken technisch aangepakt zou worden. De boeken en andere werken mogen bijvoorbeeld niet zomaar te downloaden zijn met het gevolg dat ze ongecontroleerd verspreid kunnen worden. Zo kan men er bijvoorbeeld voor kiezen om te werken met gecodeerde bestanden die na een korte periode automatisch verwijderd worden van de computer. Daarnaast kan men voor het onderwijs bv. vereisen dat deze documenten enkel verspreid mogen worden op een beveiligd online platform (bv. blackboard, smartschool, toledo, …) en niet per mail. 

 

Besluit 

Het auteursrecht is zonder de minste twijfel enorm belangrijk, maar jammer genoeg veroorzaakt het ook een enorme blokkade op de toegang tot wereldwijde informatie. In tijden van de Coronacrisis is het delen van informatie en kennis echter cruciaal om zo snel mogelijk een vaccin te vinden én om de impact van de crisis op andere vlakken te minimaliseren. 

De Coronacrisis roept bijgevolg wereldwijd op tot een flexibiliteit of herinterpretatie van het auteursrecht. Sommige landen zouden allereerst uitzonderingen op het auteursrecht moeten incorporeren voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Sirius Legal ondersteunt op deze Wereldboekendag deze strijd van ganser harte.

 

Vragen over auteursrecht of over dit artikel?

Neem gerust contact op met Sophie Vercraeye (sophie@siriuslegal.be) of Bart Van den Brande (bart@siriuslegal.be)

23.03.2020 Roeland Lembrechts

Corona maatregelen in de reissector: kan de reiziger een voucher weigeren?

Eén van de sectoren die momenteel het hardst geraakt wordt door het coronavirus is de reissector. Hotels, bars, restaurants, vliegtuigmaatschappijen, reisorganisatoren en reisbureaus moeten massaal hun diensten annuleren. Elk land waar het coronavrius al enige betekenis heeft, kondigt hoe langer hoe meer lockdown-maatregelen aan. Skigebieden zijn afgesloten, hotels mogen geen gasten meer ontvangen, bijeenkomsten worden onmogelijk, events worden verboden, etc.

Reizigers die een zogenaamde pakketreis hebben geboekt, worden in zo’n situatie goed beschermd door de wet en krijgen in principe hun betaalde reis zonder onnodige vertraging en in elk geval uiterlijk binnen 14 dagen na de opzegging volledig terugbetaald. De vaststelling is dat massale annuleringen ervoor zorgen dat reisorganisatoren deze verplichting in realiteit niet kunnen verwezenlijken en dat specifieke corona maatregelen cruciaal zijn om de reissector te doen overleven. 

 

Crisismanagement door de overheid

Naast concrete steunmaatregelen voor ondernemers en meer specifiek voor de toeristische sector, én de hinderpremie van VLAIO, heeft het Federaal Kabinet van Werk, Economie en Consumenten een ministerieel besluit op 19/03/2020 opgemaakt om de reissector meer financiële ademruimte te geven. Zij kan dat doen wanneer uitzonderlijke omstandigheden de goede werking van de economie geheel of gedeeltelijk in gevaar brengt of kan brengen. Het coronavirus is daar zo’n typevoorbeeld van, waarbij men oordeelt dat de reissector zeer zwaar getroffen wordt door het opzegrecht bij pakketreizen.

Er werd besloten op 19/03/2020 dat wanneer een pakketreis om reden van de coronacrisis wordt opgezegd, ofwel door de reisorganisator, ofwel door de reiziger, de reisorganisator gerechtigd is hem een tegoedbon ter waarde van het betaalde bedrag te verstrekken in plaats van een terugbetaling.

Om deze regeling toe te passen, moet deze tegoedbon aan 4 voorwaarden voldoen:

  • de tegoedbon vertegenwoordigt de volledige waarde van het bedrag dat de reiziger reeds heeft betaald;
  • aan de reiziger wordt geen enkele kost aangerekend voor het afleveren van de tegoedbon;
  • de tegoedbon is minstens 1 jaar geldig;
  • de tegoedbon vermeldt uitdrukkelijk dat deze werd afgeleverd als gevolg van de coronacrisis.

De reiziger mag volgens dit besluit deze bon niet weigeren. 

 

Time will tell

Ben je als reisorganisator dan gered door deze maatregel en kan je al je reizigers nu verplichten om zo’n voucher te aanvaarden?

Spijtig genoeg zijn we daar niet zo zeker van… Deze maatregel is tijdelijk en beperkt tot het strikt noodzakelijke. Zij trad in werking op 20/03/2020 en zal gelden voor een periode van 3 maanden (die zo nodig kan verlengd worden). Vanzelfsprekend heeft deze maatregel betrekking op lopende reiscontracten en zal zij daarop onmiddellijk van toepassing zijn vanaf 20/03/2020. Het economisch algemeen belang primeert daarbij op de rechtszekerheid die reiziger en reisorganisatie hadden op het moment dat de pakketreis gesloten werd.

De vraag is alleen of dit besluit ook betrekking kan hebben op pakketreizen die ten gevolge van het coronavirus werden opgezegd vóór 20/03/2020 (en dat zullen er al heel wat zijn). De maatregel kan in principe niet retroactief toegepast worden, zodat het maar de vraag is of reizigers in dat geval de tegoedbon effectief moeten aanvaarden en geen volledige terugbetaling kunnen eisen. De maatregel zegt hier zelf niets over, zodat het oordeel moet overgelaten worden aan de rechtbank.

Let er bijkomend op dat er twijfel kan bestaan over de draagwijdte van de maatregel. Deze zegt dat pakketreizen kunnen opgezegd worden in deze periode van 3 maanden met het aanbieden van een voucher. Betekent dit dat er enkel kan opgezegd worden voor pakketreizen die in principe ook uitgevoerd worden in deze periode? Of gaat het ook over pakketreizen die ná deze periode dienen uitgevoerd te worden, maar nu al opgezegd worden door de reisorganisator? De omstandigheden kunnen hier heel verschillend zijn. Gelet op het strikt noodzakelijk karakter van de maatregel, zou het in principe enkel gaan om pakketreizen die tijdens deze periode dienen uitgevoerd te worden. Het mag echter duidelijk zijn dat ook dit bron van discussie kan zijn.

Ook heeft de Europese Commissie al gereageerd op dit besluit. Zij is van mening dat reizigers wel degelijk moeten kunnen kiezen tussen een voucher of terugbetaling. Zoniet, dan is dit besluit niet in lijn met de Europese regelgeving die een sterke consumentenbescherming nastreeft en lidstaten ertoe verplicht om garant te staan voor de terugbetaling van pakketreizen.

De Belgische regering heeft hier ondertussen oor naar gehad en heeft haar besluit gewijzigd.

Concreet is de regeling nu als volgt:

– U kan als reisorganisator naast terugbetaling ook een voucher aanbieden die minstens 1 jaar geldig is;
– De reiziger kan vervolgens deze voucher vrij gebruiken voor een nieuwe pakketreis binnen jullie aanbiedingen. De voucher wordt beschouwd als een betaalmiddel ten aanzien van de reisorganisator; (Je kan de reiziger dus niet meer verplichten om enkel de voucher te gebruiken en die voucher uit te schrijven voor 1 welbepaalde reis)
– Indien de reiziger geen gebruik wenst te maken van de voucher kan hij na een jaar na aanbieding van de voucher om terugbetaling vragen;
– Bij een verzoek tot terugbetaling heeft de reisorganisator een termijn van 6 maanden om het bedrag terug te betalen.

De werking in de tijd werd echter niet gewijzigd zodat wat dat betreft het bovenstaande nog steeds geldt.
Niettegenstaande deze regeling en de vraag rond de werking in de tijd, dient nog steeds vastgesteld te worden dat het Ministerieel Besluit in strijd is met de dwingende betalingstermijn in de Pakketreizenrichtlijn en de Pakketreizenwet, zodat deze regeling als nietig zou moeten beschouwd worden. Besluit is dat de reiziger dus steeds de mogelijkheid moet hebben om te kiezen tussen een voucherregeling of een terugbetaling binnen de wettelijk voorziene termijn.

 

Geen maatregelen voor gekoppelde reisarrangementen of reisdiensten

Hou er ook rekening mee dat deze maatregel enkel geldt voor pakketreizen zoals ze wettelijk gedefinieerd wordt. Een pakketreis is niet hetzelfde als een gekoppeld reisarrangement. Beiden kunnen met elkaar verward worden en je moet zeer concreet kijken naar de manier waarop het ‘reisproduct’ aan de reiziger verkocht werd. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld ook voor de verkoop van een reisdienst waar een beperkte toeristische dienst aan gekoppeld is.

Wanneer het niet over een pakketreis gaat, dan kan er geen sprake zijn van het verplicht aanbieden van een voucher. Raadpleeg in dat geval de algemene voorwaarden en o.a. de eventuele overmachtsclausules. Is dit niet contractueel geregeld, dan kunnen we verwijzen naar ons artikel ‘Het coronavirus en overmacht’.

 

Conclusie

Terecht heeft de overheid een corona maatregel genomen door reisorganisatoren de mogelijkheid te bieden een voucher aan haar reizigers te geven in plaats van de wettelijke terugbetaling van de prijs van de pakketreis. Deze maatregel werpt echter wel een aantal vragen op met betrekking tot de correcte toepassing ervan. Let daarbij op wanneer de overeenkomst werd opgezegd, wat het tijdstip van de reis is én of je daadwerkelijk over een pakketreis spreekt.

 

Wil je graag een concrete juridische reflex bij de afhandeling van je annuleringen?

Neem dan gerust contact op met Roeland via roeland@siriuslegal.be 

Dit artikel werd van een update voorzien op 9 april 2020

 

16.03.2020 Sophie Vercraeye

Het Coronavirus en overmacht

Het Coronavirus of Covid-19 virus verspreidt zich sneller dan ons lief is… Naast de evidente impact op de volksgezondheid, stellen we vast dat ook ondernemingen enorm veel moeilijkheden ondervinden. We horen tot op heden verhalen van uitgestelde leveringen, stopgezette werken, opgezegde contracten, bovendien worden ook veel events last-minute afgelast. De priemende vraag die bij deze situaties luidt: Wie betaalt er dan de reeds gemaakte kosten of een schadevergoeding? Welke gevolgen heeft het Coronavirus voor de niet-nakoming van contractuele verplichtingen?

We horen rondom ons maar al te vaak dat het Coronavirus “toch overduidelijk een geval van overmacht is” en dat een schadevergoeding hier niet aan de orde is. Is dit echt zo? Don’t shoot the messenger, maar het antwoord hierop is neen. Alleen als aan een aantal strenge voorwaarden voldaan is, zal een onderneming zich op overmacht kunnen beroepen en alles hangt daarbij, ook bij Corona, af van de concrete situatie.  We zetten nog eens alles op een rijtje.

 

Wat is overmacht? 

Volgens de Belgische wet is overmacht ‘een onoverkomelijk beletsel voor de nakoming van een verbintenis’. Het moet gaan om:

  1. een onvoorziene omstandigheid 
  2. die buiten de controle van de partij die moet uitvoeren ligt
  3. en die de nakoming van de verbintenis geheel onmogelijk maakt.

De rechtspraak en rechtsleer hebben verder vorm gegeven aan deze vage voorwaarden. De meningen lopen hier helaas enorm uiteen, met als gevolg dat de beoordeling door de rechtbank vaak erg subjectief is, hence de grijze zone. Wij vatten hieronder voor jou de meest gangbare en algemeen best aanvaarde standpunten samen. 

 

Voorwaarde 1: Een onvoorzienbare situatie 

Het uitgangspunt van deze voorwaarde is dat de situatie niet redelijkerwijze voorzienbaar was op het moment van het sluiten van de overeenkomst

In het kader van de huidige crisis stelt zich de vraag in welke mate bij het afsluiten van een contract een, twee of meer jaar geleden een wereldwijde virusuitbraak redelijkerwijze voorzienbaar was. Het lijkt ons veilig om te stellen dat niemand een virusaanval op deze schaal zag aankomen of kon zien aankomen, zeker niet in het anders toch veilige West-Europa.  Dat de huidige situatie dus een onvoorzienbare omstandigheid is, lijdt weinig twijfel. Dat zou overigens anders kunnen zijn in andere delen van de wereld. Wie handel drijft met Afrika weet immers dat ziekten en virussen daar vaker op de loer liggen, denk maar aan de Ebola-crisissen uit het verleden.   

Maar vanaf welk moment tijdens de voorbije weken werd de impact van deze crisis dan wel “voorzienbaar”?  Subjectiviteit troef, wat maakt dat het moment hiervan vastpinnen een enorm moeilijke oefening wordt. Ons lijkt het redelijk om uit te gaan van ‘voorzienbaarheid’ in de eerste week volgend op de krokusvakantie. Enerzijds begon op dat ogenblik het virus zich immers duidelijk in België te verspreiden. Anderzijds kon men de economische moeilijkheden die hierop zouden volgen reeds afleiden uit de situatie in China en Italië en uit de eerste voorspellingen.  Wie op dat ogenblik een overeenkomst afsloot die op korte termijn bijvoorbeeld reizen naar het buitenland zou vereisen, kon wellicht toch wel redelijkerwijze voorzien dat dat moeilijk ging worden…. 

 

Voorwaarde 2: Ontoerekenbaar

Dit impliceert dat het voorval niet te wijten mag zijn aan de fout of de schuld van degene die de prestatie of het product moet leveren.

Heel belangrijk hierbij is om steeds na te gaan wat de exacte oorzaak is voor het niet-nakomen van afspraken. Zo moet er bijvoorbeeld een onderscheid gemaakt worden tussen een overheidsmaatregel die verband houdt met het Coronavirus (vb. ‘er mag geen transport plaatsvinden van specifieke goederen via de lucht’) en het stilvallen van een fabriek vanwege ziekte van personeel (wat voorkomen/vermeden kan worden door extra personeel in te schakelen) of een preventieve sluiting. Het is de vraag of de directe oorzaak van het niet-nakomen van afspraken onder de definitie van overmacht valt of niet. 

Het loutere bestaan van het Coronavirus zal dus niet volstaan om overmacht in te roepen en de angst of onzekerheid over het virus is dat al evenmin.  Ook het feit dat vele mensen thuis werken of ziek worden volstaat wellicht niet als oorzaak. Alles hangt af van de context en de concrete omstandigheden. Wat wél zou kunnen is dat een onverwacht reisverbod of een plotse sluiting van alle horecazaken een overmachtsituatie uitmaakt.  Corona is dus zeker géén vrijgeleide om lopende overeenkomsten zomaar op te zeggen of zelfs maar tijdelijk op te schorten.

 

Voorwaarde 3: Absolute onmogelijkheid om de verbintenissen uit te voeren

Als gevolg van de onvoorzienbare situatie waar je zelf geen controle over hebt, moet er ook sprake zijn van een ‘onoverkomelijk beletsel’.

Meestal wordt gezegd dat de beoordeling redelijk en menselijk moet blijven, maar dat het wel steeds om een effectieve onmogelijkheid moet gaan.  Het is dus onvoldoende om vast te stellen dat het nakomen van je plicht veel meer inspanning zou vergen dan voorzien of veel duurder zou zijn.  Dat zijn typisch gevolgen die tot jouw ondernemersrisico behoren. Zolang je bijvoorbeeld zelf nog een alternatieve onderaannemer kan inschakelen, een andere leverancier kan vinden, extra personeel kan vrijmaken, etc… ongeacht de kost daarvan, is er géén onmogelijkheid die je toelaat om te zeggen dat er sprake is van overmacht.

Concreet moet je allereerst nagaan of het Coronavirus een tijdelijke of permanente belemmering oplevert voor jouw situatie. Meestal zal de overmacht slechts tijdelijk zijn, maar het kan best dat Corona een overeenkomst geheel nutteloos maakt door het uitstel (bv. bij het leveren van bloemen voor een trouwfeest). 

Vervolgens en samenhangend met het bovenstaande, moet er gekeken worden of er redelijke alternatieven beschikbaar zijn om alsnog de verplichtingen na te komen. Is er bijvoorbeeld een andere vorm van transport mogelijk? Dergelijke factoren maken het verschil bij de beoordeling of er sprake is van overmacht of niet.

Op basis van die twee criteria kan je inschatten of er al dan niet sprake is van een tijdelijke of blijvende onmogelijkheid.

Overeenkomst met een overmachtsclausule

Bovenstaande theorie blinkt niet uit in duidelijkheid. Daarom is het belangrijk om in contracten altijd een overmachtsclausule op te nemen. Daarin kan je immers zélf mee bepalen wat wel en geen overmacht uitmaakt en welke stappen gevolgd moeten worden als zo’n onvoorziene situatie zich ooit voordoet.
Is er een overeenkomst met een overmachtsclausule?  Controleer dan: 

  • Welke overmachtsgronden somt de clausule op: Het ‘Coronavirus’ zal er vanzelfsprekend niet letterlijk in staan, maar het kan zijn dat je “epidemie”, “pandemie” of “ziekte” hebt opgenomen in de lijst van overmachtsituaties. De kans is groot dat de rechtbank dit zal aanvaarden.
  • Welke bewoording gebruikt men: Moet de uitvoering fysiek of juridisch verhinderd zijn of volstaat een belemmering of vertraging? Dit valt samen met de wettelijke ‘onmogelijkheids’-voorwaarde. Met een clausule heb je hier echter de kans om de striktheid ervan te verduidelijken.
  • Welke voorwaarden of procedure moeten gevolgd worden?  Moet je eerst een ingebrekestelling sturen?  Binnen welke termijn en hoe? Mag je je bij een derde partij bevoorraden of niet?  Moet je nog een laatste kans geven om alsnog te leveren?  

 

Stel er is sprake van overmacht, wat zijn dan de gevolgen? 

Als je zelf verplichtingen hebt, maar je bent van mening dat je die omwille van overmacht niet kan nakomen, moet je de andere partij hiervan onmiddellijk op de hoogte te brengen, samen met het bewijs van de overmachtsituatie. Je overeenkomst vermeldt mogelijks de manier waarop deze kennisgeving dient te gebeuren, kijk dit dus zeker eens na. Verder zal je ook de schade die hieruit volgt zoveel mogelijk moeten beperken. Dit impliceert bijvoorbeeld het aanvaarden van een alternatieve leveringswijze of een uitstel van een afspraak/deadline. 

Als je geconfronteerd wordt met een tegenpartij die zich beroept op overmacht, reageer dan snel. Een laattijdige (of geen) reactie kan namelijk beschouwd worden als een aanvaarding van de overmacht. Controleer hierbij zeker of alle bovenstaande voorwaarden voldaan is. Het Coronavirus maakt in se geen overmachtsituatie uit, bijgevolg zal jouw tegenpartij concrete redenen moeten aanhalen én bewijzen.  

Wat zijn de concrete gevolgen van overmacht voor de contractuele verplichtingen en de reeds gemaakte kosten? Is er een overmachtsclausule, ga dan allereerst na of de clausule iets vermeldt over de implicaties van de overmacht. Indien er geen clausule is of deze vermeldt geen implicaties, dan val je terug op de algemene wettelijke regeling. Hier maakt men een onderscheid tussen de gevolgen van een tijdelijke en een definitieve overmachtsituatie.  

Is er sprake van een definitieve overmachtsituatie die het volledig onmogelijk maakt om de overeenkomst uit te voeren, dan zal de partij die zich op overmacht beroept, bevrijd zijn van haar verbintenissen. Ze zal niet langer gehouden zijn tot haar contractuele verplichtingen en zal evenmin aansprakelijk zijn voor haar “contractuele wanprestatie”. Bijgevolg is ze ook vrijgesteld van het betalen van een schadevergoeding. Let wel:  indien de overeenkomst nog gedeeltelijk uitgevoerd kan worden, blijft de uitvoering van dit gedeelte verplicht. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een gedeeltelijke levering.

Een tijdelijke overmachtsituatie zal slechts aanleiding geven tot de opschorting van de uitvoering van de verbintenissen gedurende de periode van overmacht. Verliest de overeenkomst hierdoor echter iedere betekenis, dan zal overmacht toch leiden tot een bevrijding van de verplichtingen. 

Indien jij of je leverancier zich op overmacht kan beroepen en er is contractueel niets overeengekomen over de verdeling van de reeds gemaakte kosten in geval van overmacht, dan is de kans groot dat de andere partij (de partij ten aanzien van wie overmacht wordt ingeroepen) de kosten zal moeten dragen. De door overmacht getroffen partij zal op grond van overmacht namelijk bevrijd zijn van enige aansprakelijkheid voor niet-uitvoering. 

 

Conclusie

Er zijn al sterke aanknopingspunten die het Covid-19 virus duwen in de richting van een aanvaarde overmachtsituatie. Zo heeft de China Council for the Promotion of International Trade het Coronavirus aangemerkt als overmacht voor Chinese contractspartijen en benoemt de Wereldgezondheidsorganisatie WHO de uitbraak van het coronavirus tot een pandemie (waarvan algemeen aanvaard is dat dit buiten de invloedssfeer van contractspartijen ligt).

Desondanks kan er geen algemeen oordeel over gegeven worden, alles hangt namelijk af van de concrete situatie. De beoordeling hiervan kan beïnvloed worden door factoren zoals:
– de aan- of afwezigheid van overmachtsclausules
– op welk moment de samenwerking is aangegaan
– in hoeverre de overheid maatregelen oplegt
– zijn er alternatieven beschikbaar
– … 

Wat moet je nu concreet doen? Ga allereerst na of je overeenkomst een overmachtsclausule, contractuele sancties of informatieverplichtingen bevat. Maak op basis hiervan, of bij afwezigheid hiervan op basis van de wet, een risicobeoordeling. De aanwezigheid van een overmachtsclausule impliceert namelijk geen automatische vrijstelling voor het naleven van jouw verplichtingen. Informeer vervolgens je tegenpartij en controleer ook zeker of je verzekerd bent om eventuele schade langs jouw kant te dekken. 

Had je geen overmachtsclausule opgenomen in jouw overeenkomst, laat dit dan een wake up call zijn om dit in nieuwe overeenkomsten steeds te incorporeren. Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen, toch?

 

Hulp nodig bij overmachtsituaties door Corona?

Twijfel je of je aan de voorwaarden voldoet of wens je hulp bij het opstellen van een overeenkomst om dergelijke problemen te vermijden in de toekomst, contacteer ons dan vrijblijvend via sophie@siriuslegal.be of bart@siriuslegal.be