Illegaal downloaden toch niet toegelaten als “thuiskopie”?

Advocaten en juristen debatteren al enkele jaren over de vraag of het downloaden van illegaal online geplaatste content al dan niet toegelaten is.  Het Europees Hof van Justitie brengt binnenkort definitieve duidelijkheid.  Intussen is alvast het (afwijzende) advies bekend van de Advocaat-Generaal aan het Europees Hof.

Voorstanders van een liberale visie op kopiëren en downloaden zeggen dat de welbekende uitzondering in de auteurswet voor “thuiskopie”, die toelaat om een kopie te maken van een werk dat je regelmatig in bezit hebt gekregen voor eigen gebruik “binnen de familiekring” ook moet betekenen dat je “binnen de familiekring” werken vrij mag downloaden van het internet.

Advocaten die vinden dat auteurs en kunstenaars beter beschermd moeten worden, hebben er daarentegen steeds op gewezen dat de onderliggende bedoeling van de thuiskopieregeling altijd is geweest om je toe te laten een kopie te maken voor privégebruik van een werk dat je zelf rechtmatig hebt verkregen (en betaald).

De vraag of downloaden uit illegale bron al dan niet toegelaten is, ligt al een tijdje op de tafel van het Europees Hof van Justitie en zeer recent gaf de Advocaat-Generaal zijn opinie aan het Europees Hof van Justitie.  Het Hof hoeft deze opinie niet te volgen in haar arrest, maar doet dit in de overgrote meerderheid van de gevallen wel degelijk.

De Advocaat-Generaal vraagt nu in zijn opinie aan het Hof om op basis van de onderliggende regels van Europees (auteurs-)recht wel degelijk te oordelen dat een kopie uit illegale bron verboden moet zijn en niet kan genieten van de uitzondering van de “thuiskopie”.  Als het Europees Hof van Justitie deze opinie volgt, lijkt het doek definitief te vallen voor wie dacht dat hij ongestraft films, muziek of software van het net kon halen…

Waarover gaat het precies?

Voor het Europees Hof van Justitie woedt een inhoudelijke discussie omtrent de rechtmatigheid van downloaden van auteursrechtelijk beschermde content, ook als die content afkomstig is van “illegale” websites en netwerken. In de zaak C-435, ACI Adam e.a. tegen Stichting de Thuiskopie e.a. werden een aantal prejudiciële vragen gesteld omtrent de rechtmatigheid van dergelijke downloadactiviteiten als wettelijk toegestane thuiskopie.

Aan de basis van de prejudiciële vragen ligt een geschil, hangende bij de Nederlandse Hoge Raad, waarin een groep importeurs en fabrikanten van gegevensdragers een hogere berekening vragen van de billijke vergoeding voor de thuiskopie. De huidige berekening houdt immers enkel rekening met het maken van thuiskopies binnen huislijke kring en niet met de schade die veroorzaakt wordt door het kopiëren van werken uit ongeoorloofde bron, daarin begrepen het downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal van “illegale” websites en netwerken zonder toestemming van de auteurs. Gedaagden in het bodemgeschil: de Stichting de Thuiskopie en de Stichting Onderhandeling Thuiskopie die in Nederland instaan voor het innen en verdelen van de billijke thuiskopievergoeding.

Wat is de thuiskopie ook alweer?

De thuiskopie is een uitzondering op de algemene regel van het reproductiemonopolie van de auteur om natuurlijke personen toe te laten voor privé-gebruik een kopie te maken van auteursrechtelijk beschermd werk zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk. Praktisch voorbeeld dat regelmatig wordt aangehaald is het kopiëren van een CD om de muziek op een mp3-speler te kunnen afspelen. Maar sedert enkele jaren wordt de thuiskopie eveneens ingeroepen om het downloaden van werken te verantwoorden, ook als die werken uit ongeoorloofde bronnen komt zoals de zogenaamde peer-to-peer of sharingnetwerken.

En wat denkt de Advocaat-Generaal bij het Hof van Justitie hiervan?

In zijn conclusie van 9 januari 2014 kiest Advocaat-Generaal Pedro Cruz Villalón voor een enge interpretatie van artikel 5, lid 2, sub b van Europese Richtlijn 2001/29 dat voorziet in een uitzondering voor reproducties die uitsluitend bestemd zijn voor privé-gebruik.

Een uitzondering zoals de thuiskopie moet volgens Advocaat-Generaal Villalón op basis van Richtlijn 2001/29 (1) in bijzondere omstandigheden worden toegepast (2) zonder afbreuk te doen aan de normale exploitatie van het werk en (3) zonder de belangen van rechthebbenden onredelijk te schaden. Dit is meteen de zogenaamde “drietrappentoets” van artikel 5, lid 5 van Richtlijn 2001/29, die ook al werd aangehaald in de Conventies van Bern en Genève en het TRIPS-akkoord.

Bij de toepassing van deze “drietrappentoets”, kwam de heer Villalón tot de vaststelling dat het massaal verspreiden en downloaden van beschermde werken noodzakelijkerwijze leidt tot afbreuk aan de normale exploitatie van de werken. De billijke vergoeding die thans wordt geïnd op de verkoop van dragers kan onmogelijk voldoende zijn om de schade uit illegale downloads te dekken. Een uitbreiding van de uitzondering van thuiskopie op de algemene regel van het exclusieve recht van de auteur kan dan ook nooit de bedoeling van de Europese regelgever geweest zijn.

Om die redenen wordt het Hof van Justitie verzocht om de uitzondering van de thuiskopie enkel toe te staan voor reproducties van beschermd materiaal dat vervaardigd is uit geoorloofde bronnen. Of nog: downloaden uit ongeoorloofde bronnen is niet rechtmatig onder het huidige regime van de thuiskopie, tenzij de billijke vergoeding gevoelig verhoogd wordt.

Wat zijn de te verwachten consequenties in België?

Dat dit dossier vanuit Nederland komt, hoeft niet te verbazen. De Nederlandse Auteurswet, meer bepaald artikel 16c, lid 1 dat de Nederlandse implementatie omvat van de Europese bepalingen omtrent de thuiskopie, herneemt de voorwaarden van de uitzondering van de thuiskopie. De tempering op de werking van de thuiskopie, zoals deze op Europees niveau door de “drietrappentoets” wordt geboden, lijkt de Nederlandse wetgever nochtans niet weerhouden te hebben. De Nederlandse wetgeving staat dan ook meer open voor een exceptie van thuiskopie voor het downloaden van werken afkomstig van illegale websites en netwerken. Wél bepaald de Nederlandse Auteurswet dat deze reproducties niet zonder toestemming van de rechthebbenden aan derden mogen worden doorgegeven (cf. artikel 16c, lid 7 NL Aw). Dat verklaart de liberalere Nederlandse houding “downloaden mag, uploaden niet”.

De vraag rijst of deze conclusie van Advocaat-Generaal Villalón repercussies zal hebben op België. Ook in ons land woedt al enige jaren een discussie over de bruikbaarheid van de exceptie van thuiskopie voor het downloaden van werken uit ongeoorloofde bronnen. De Belgische Auteurswet stelt in artikel 22, §1, 5° dat een reproductie zonder toestemming van de rechthebbenden geoorloofd is, indien het binnen de familiale kring geschiedt. Het werk moet dan wel eerst op geoorloofde wijze openbaar gemaakt zijn en de reproductie moet bestemd zijn voor familiale kring, niet daarbuiten.

Hoewel het niet letterlijk in de wettelijke bepaling staat ingeschreven, moet volgens bepaalde rechtsleer ook voor de uitzondering van artikel 22, §1, 5° Auteurswet rekening gehouden worden met de “belangen van de rechthebbende” (cf. M.-C. Janssens en H. Vanhees, Auteursrecht @ Internet, UGA, Kortrijk, 2012, p. 53). Progressieve auteurs pleiten daarentegen voor een liberale interpretatie van de Belgische thuiskopieregel, terwijl anderen eerder terughoudend zijn en de kant van de rechthebbenden kiezen.

Wat de precieze uitkomst zal zijn, is nog niet bekend. De conclusie van de Advocaat-Generaal geeft alvast een eerste indicatie, maar houdt geen eindbeslissing in; dat voorrecht komt immers toe aan het Europees Hof van Justitie zelf. Het spreekt echter voor zich dat het advies van de Advocaat-Generaal heel wat politiek en juridisch gewicht heeft.

Wat de uitkomst ook zal zijn, het arrest van het Hof van Justitie zal ongetwijfeld heel wat discussie smoren en rechtsonzekerheid wegnemen.  Meer nog, het arrest zou wel eens definitief de deur kunnen sluiten voor (illegaal) downloaden onder het mom van de thuiskopie-exceptie.