World Radio Day: de juridische omkadering van radio-omroep

Stiekem gedroomd om radiopresentator te worden? Je bent zeker niet de enige. Het beroep prijkte in een onderzoek van Monster uit 2002 zelfs bovenaan de lijst van meest gegeerde jobs. Radio biedt ruime marge voor creativiteit, komt rechtstreeks bij de mensen toe, is intimistisch en biedt het voordeel dat het kan doorspelen op de achtergrond – hetgeen radio ook uitvoerig doet. De drempel tot radiomaken is bovendien bijzonder verlaagd. Je hoeft dus zeker niet te solliciteren bij de grote omroepen; je kan er zelf mee aan de slag.

World Radio Day

Op World Radio Day schetsen we het juridisch kader van het radiolandschap in België. Mocht je ambities hebben om te starten met een eigen radio-omroep dan kan dit artikel je zeker op weg helpen. 

1. Technologiekeuze:

Hoe krijg je jouw uitzending tot bij de luisteraar? Een eerste belangrijk aandachtspunt!

Wil je uitzenden via de ether, dan is de meest evidente optie nog steeds uitzending op een FM-frequentie. De FM-band geeft nog steeds het grootste bereik, maar het spectrum is beperkt en dus streng gereglementeerd.

De mogelijkheid binnen FM werd bovendien drastisch teruggeschroefd sinds de invoering van het nieuwe frequentieplan op 21 april 2017. De zogenoemde “ketenradio’s” moesten beperkt worden in het medialandschap omdat ze het aanbod zouden verschraald hebben. Naast de erkende landelijke radio-omroepen, de regionale en de lokale, werd de nieuwe categorie van de netwerkradio’s ingevoerd.

De toekenning van FM-frequenties voor landelijk bereik werd sterk beperkt tot openbare radio-omroepen en drie commerciële omroepen (Q-Music, Joe FM en Nostalgie). De netwerkradio’s werden op 15 september 2017 aangeduid: S-Radio (generalistisch), VBRO (Vlaams), Hit! en Stadsradio Vlaanderen. Daarnaast blijven er dus nog de regionale en lokale frequentiepakketten over. Deze werden voorlopig allemaal toegewezen.

Toch heeft het Departement Cultuur, Jeugd en Media gisteren aangekondigd een tweede raadpleging te organiseren over het ontwerpbesluit tot vaststelling van het frequentieplan. Mogelijks komen er in dit kader nog frequenties en frequentiepakketten vrij. Opmerkingen kunnen worden ingestuurd tot en met woensdag 13 maart 2019.

Een opkomend alternatief voor de klassieke ether is de digitale radio met de huidige DAB+ standaard. Ook voor uitzendingen op DAB+ is een licentie vereist. Een oproep voor frequentieblokken 5A en 5D werd gelanceerd in juni 2018 en de operatie van beide blokken werd op 24 oktober 2018 toegekend aan Norkring. Geïnteresseerden die via DAB+ wensen uit te zenden in deze blokken, moeten langs bij Norkring om in hun aanbod te worden opgenomen. Voorlopig zitten de blokken 5A en 5D vol, maar er zou in de nabije toekomst een procedure worden opgestart voor nieuwe frequentieblokken.

Tot slot is uitzending ook steeds mogelijk via een televisiekanaal binnen het aanbod van de bestaande kabeloperatoren of via satellietradio.
Een laatste alternatief is internetradio. Deze laatste biedt het voordeel van een grotere vrijheid en een lagere instapdrempel, maar ook bij uitzendingen via internet moet een voorafgaande melding worden gedaan bij de Vlaamse Regulator voor de Media (VRM), conform art. 148 en 149 van het Vlaams Mediadecreet. Het nadeel van internetradio is dat het bereik afhankelijk is van de internetconnectie en het streamen minder breed gebruikelijk is bij de bevolking.

2. Auteursrechten:

Tenzij alle inhoud van het omroepprogramma zelf geproduceerd is, zal er inhoud worden uitgezonden waar derden auteursrechten of naburige rechten op kunnen doen gelden. In dat geval doet u een “mededeling aan het publiek” en dus een exploitatie van auteursrechtelijk beschermd werk. Hiertoe heeft u de uitdrukkelijke toestemming van de auteur of rechthebbende nodig. Dit kan door middel van een licentieovereenkomst in orde gebracht worden.

De meeste auteurs zijn aangesloten bij een beheersvereniging, zo ook voor auteurs van muzikale werken. Beheersvereniging Sabam vertegenwoordigt haar leden bij het sluiten van dergelijke licentieovereenkomsten en onderhandelt ook met radio-omroepen voor gebruik van het muziekrepertoire. Voor FM-uitzendingen wordt gekeken naar het potentiële publiek en de inkomsten uit reclame. Voor webradio wordt een vast jaarlijks bedrag gevraagd in functie van het aantal simultane streams en wordt ook een lager bedrag voorzien voor kleinere projecten (tot 25 simultane streams). Voor meer informatie over tarifering van radiolicenties verwijzen we graag door naar het tarificatieplan 2019.

Zonder voorafgaande goedkeuring van de auteur, bij uitbreiding de beheersvereniging, kan jouw uitzending een auteursrechtelijke inbreuk uitmaken en stel je jezelf bloot aan mogelijke procedures en schadeclaims.

3. Mediarecht:

Voor een professionele uitbating van een radio-omroep is de omroeper aangewezen op financiering. Deze financiering kan komen uit andere inkomsten (van de hoofdactiviteit), uit subsidies of uit inkomsten uit reclame of sponsoring. In het laatste geval is een omroep gebonden aan de regelgeving omtrent commerciële boodschappen. Deze regelgeving is te vinden in het eerder reeds vernoemde Vlaamse Mediadecreet.

Commerciële boodschappen over welbepaalde producten, zoals tabak, wapens en drugs, zijn hoe dan ook verboden. En reclame gericht naar minderjarigen verdient specifieke aandacht. Reclameboodschappen moeten door middel van jingles of andere akoestische middelen duidelijk onderscheiden worden van de redactionele inhoud van het programma. Journaals mogen niet worden gesponsord.

Voor zover het omroepprogramma nieuwsuitzendingen aanbiedt, moet hiervoor een onafhankelijke redactie worden aangesteld en moet het geheel vallen onder een redactiestatuut en onder toezicht staan van een hoofdredacteur. Ook met de deontologische code van de Raad voor de Journalistiek zal rekening moeten worden gehouden.

4. Varia:

Denk er zeker ook aan om de radio-omroep in te bedden in een organisatie met rechtspersoonlijkheid, zoals een vereniging zonder winstoogmerk of een besloten vennootschap, afhankelijk van de noden van de organisatie. Zo kan een eventuele aansprakelijkheid rusten op de rechtspersoon. Hierbij merken we wel op dat bestuurders van rechtspersonen in bepaalde gevallen persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld, bijvoorbeeld wanneer zij collegiaal wetens en willens zware fouten of strafrechtelijke feiten plegen in de uitvoering van hun bestuursmandaat. Ook individuele journalisten kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor eigen journalistieke beroepsfouten.

Tot slot vestigen we graag de aandacht op de bescherming van de privacy. Wanneer uitzendingen worden bewaard, voor archivering of om bijvoorbeeld ter beschikking te worden gesteld als podcast, vindt mogelijks een verwerking van persoonsgegevens plaats.

Mocht u bijkomende informatie wensen over radio-uitzendingen of mediarecht in het algemeen, neem gerust contact met ons op: +32 2 721 13 00 of andries@siriuslegal.be

Andries Hofkens