De EU Kids Act: sociale media voor jongeren verbieden of Big Tech structureel temmen?

Een internationaal lappendeken van verbodsbepalingen

Kijk je naar de rest van de wereld, dan zie je een enorme versnippering aan maatregelen ontstaan. Australië nam het voortouw door tegen het einde van 2025 een verbod in te stellen voor jongeren onder de zestien jaar, een pad dat ook door Maleisië en Indonesië wordt bewandeld. Landen zoals Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten leggen de grens op vijftien jaar, terwijl Brazilië vereist dat accounts onder de zestien gekoppeld worden aan een ouder. China koos dan weer voor een afwijkende piste met een verplichte minderjarigenmodus op apparaat- en appniveau om de schermtijd te begrenzen. In de Verenigde Staten bestaat er federaal geen algemeen toegangsverbod, maar zagen we in augustus 2026 wel een opmerkelijke schikking tussen verschillende procureurs-generaal en Meta over verslavingsmechanismen en dataverzameling van kinderen onder de dertien.

Binnen Europa zagen we de voorbije periode net zo goed een wildgroei aan nationale initiatieven. Het Verenigd Koninkrijk kondigde plannen aan voor een verbod onder de zestien jaar met leeftijdsverificatie via gezichtsscans of identiteitsbewijzen. Portugal keurde in februari 2026 een verbod goed voor wie jonger is dan dertien, met ouderlijke toestemming tot zestien jaar. Denemarken sloot een politiek akkoord rond een verbod onder de vijftien, Spanje kondigde plannen aan voor een verbod onder de zestien met zelfs strafrechtelijke aansprakelijkheid voor leidinggevenden van platformen, Duitsland bestudeert een blokkade onder de veertien en Noorwegen consulteerde over een minimumleeftijd van vijftien jaar via hun nationale digitale identiteit. Frankrijk keurde eerder al een verbod onder de vijftien jaar goed, maar stootte op het Grondwettelijk Hof dat de bepaling vernietigde wegens een onevenredige inbreuk op de vrije meningsuiting en een gebrek aan privacywaarborgen. In Italië lopen er intussen diverse wetsvoorstellen rond drempels van dertien of vijftien jaar en platformaansprakelijkheid.

Het Europese antwoord: de EU Kids Act

Om die versnippering tegen te gaan, presenteerde de Europese Commissie op 17 september 2026 haar voorstel voor de EU Kids Act. De Commissie wil een geharmoniseerd kader creëren dat niet louter kijkt naar een leeftijdsgrens, maar de hele architectuur van digitale diensten voor minderjarigen hertekent.

Wat de toegang betreft, stelt het voorstel voor dat jongeren pas vanaf vijftien jaar zelfstandig een account op sociale media mogen aanmaken. Tussen dertien en vijftien jaar kunnen ouders zogeheten mini-accounts aanmaken die gekoppeld zijn aan hun eigen profiel. Voor die groep geldt dat enkel passende platformen toegankelijk zijn, met een strikte tijdslimiet van maximaal één uur per dag en duidelijke beperkingen op sociale contacten. Kinderen tussen drie en dertien jaar mogen helemaal geen sociale media gebruiken; voor hen zijn enkel specifieke, door ouders beheerde videodiensten mogelijk, eveneens beperkt tot één uur per dag.

Symptoombestrijding of echte bescherming?

Natuurlijk moet onze jeugd beschermd worden tegen online gevaren, maar de toegang simpelweg vergrendelen, schiet het doel voorbij. Jongeren groeien op in een digitale wereld en sociale netwerken zijn een wezenlijk onderdeel van hun sociale interactie, communicatie en expressie. Door jongeren buiten te sluiten leg je de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer en ontloop je de echte kern van het probleem.

Big Tech heeft al te lang bewezen weinig voeling te hebben met ethiek of morele principes. Platformen zoals Meta en TikTok optimaliseren hun interfaces puur voor maximale aandacht en advertentie-inkomsten, ongeacht de mentale impact op opgroeiende kinderen. Jongeren weren lost dat onderliggende verdienmodel niet op. Als we minderjarigen echt willen beschermen, moeten we de roofzuchtige praktijken van de platformen zelf aanpakken, in plaats van tieners het recht op digitale deelname te ontzeggen.

Geen conflict met de GDPR

Juridisch roept de grens van vijftien jaar in de Kids Act geregeld vragen op over de verhouding met de privacywetgeving. Artikel 8 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (GDPR) legt de drempel voor zelfstandige toestemming voor gegevensverwerking immers vast op zestien jaar, waarbij lidstaten die grens mogen verlagen tot dertien jaar. Italië maakte van die mogelijkheid gebruik via artikel 2-quinquies van zijn privacywet om de grens op veertien jaar te leggen.

Toch spreken beide regelingen elkaar niet tegen. De GDPR regelt enkel wanneer een minderjarige zelfstandig toestemming kan geven als rechtsgrond voor gegevensverwerking. De Kids Act bepaalt daarentegen de inhoudelijke toegangsvoorwaarden tot bepaalde categorieën van digitale diensten. Dat een veertienjarige in een bepaald land zelfstandig toestemming mag geven voor dataverwerking betekent dus niet automatisch dat diezelfde tiener volgens de regels van de Kids Act zelfstandig een volwaardig socialemedia-account mag openen.

Platformen krijgen omgekeerde bewijslast

Het voorstel van de Europese Commissie blijft gelukkig niet steken in loutere leeftijdsgrenzen. De EU Kids Act legt zware, structurele verplichtingen op aan onlinediensten die zich richten op gebruikers onder de achttien jaar, waaronder sociale media, videoplatformen, online games, AI-metgezellen en chatbots.

Bepaalde functies die dwangmatig gedrag uitlokken worden verboden. Denk aan oneindig scrollen zonder rustpunten, specifieke beloningsmechanismen, pushmeldingen tijdens de nacht en ongevraagd contact door vreemden. Ook profileringsalgoritmes die schadelijke inhoud aanbevelen worden aan banden gelegd. Artificiële intelligentie krijgt een strikt kader: AI-companions en chatbots moeten standaard uitgeschakeld zijn en mogen geen interpersoonlijke dynamiek simuleren die leidt tot emotionele afhankelijkheid. Bovendien moeten profielen van minderjarigen standaard op privé staan en moeten functies zoals locatiebepaling, de camera en de microfoon vooraf gedeactiveerd zijn.

Voor de handhaving schrijft het voorstel het gebruik voor van betrouwbare systemen voor leeftijdsverificatie, waaronder een Europese leeftijdsverificatieapplicatie die geen identiteitsbewijzen of biometrie opslaat. De meest ingrijpende juridische vernieuwing is evenwel de omkering van de bewijslast voor grote platformen. Het is voortaan aan de bedrijven zelf om al vanaf de ontwerpfase aan te tonen dat hun diensten veilig zijn voor minderjarigen. Ze moeten daarvoor een nalevingsplan voorleggen aan de Commissie, dat aansluit op de mechanismen uit de Digital Services Act (Verordening 2022/2065) en de AI Act (Verordening 2024/1689). De openbare consultatie over het voorstel loopt tot 26 november 2026, waarna het wetgevende traject in het Europees Parlement en de Raad start.

Wat betekent dit concreet voor jouw bedrijf?

Bied je een digitaal platform, een app, een game of content aan die door minderjarigen gebruikt kan worden, dan dwingt dit voorstel je om jouw digitale architectuur fundamenteel te herzien volgens het principe van safety by design.

Je zal moeten controleren of jouw gebruikersomgeving technieken bevat die dwangmatig gebruik stimuleren, zoals agressieve notificaties of continue contentstromen, aangezien deze niet langer toegelaten zullen zijn voor minderjarigen.

Verder moet je nagaan hoe je privacy by default inbouwt, inclusief het standaard afschermen van camera, microfoon en locatiegegevens, en hoe je een privacyvriendelijke leeftijdsverificatie opzet zonder zelf onnodig persoonsgegevens te verwerken.

Wie onder het toepassingsgebied van grote platformen valt, zal bovendien proactief moeten kunnen bewijzen dat zijn diensten veilig zijn via een formeel complianceplan dat aansluit op de vereisten van de Digital Services Act en de AI Act.