Loop je als agency, webshop of e-commerce ondernemer nog warm voor de ultieme conversie trucjes? Dan is het wellicht tijd voor een reality check. Op de recente FeWeb UX Unlocked sessie confronteerden we samen met Humix de aanwezigen met een scherpe realiteit: hoe eerlijk zijn onze interfaces vandaag écht? En wie heeft er al gehoord van de Digital Fairness Act of DFA? Laten we eerlijk zijn, de Belgische markt is hier vandaag nauwelijks mee bezig. Logisch ook, want er is simpelweg nog geen ontwerptekst van de DFA.
Bij Sirius Legal wachten we niet graag, we duiken nu al actief in de wetgeving van de toekomst. Dat is simpelweg onze job: alle wetgeving rond digitaal ondernemen in kaart brengen om onze klanten vervolgens pragmatisch te kunnen adviseren.
Alvast één gouden tip: begin nu al met je in te lezen, want de juridische kaarten in Europa worden soms sneller geschud dan je denkt.
De regels van vandaag vangen dark patterns al op
Veel ondernemers denken ten onrechte dat ze veilig zijn zolang die nieuwe Europese wet er nog niet is. Je mag absoluut niet wachten op de Digital Fairness Act om je UX-design op te schonen. De juridische instrumenten om dark patterns aan te pakken, bestaan vandaag al en worden steeds strenger gehandhaafd:
- Het Wetboek Economisch Recht (WER): Boek VI van het WER verbiedt nu al elke vorm van misleidende of agressieve handelspraktijken. Specifiek voor e-commerce verplicht de wet dat je als verkoper transparante informatie geeft over prijzen, kenmerken en het bestelproces. Technieken zoals drip pricing (kosten pas laattijdig toevoegen) of het stiekem toevoegen van extra producten aan het winkelmandje zijn vandaag al illegale handelspraktijken onder het WER.
- GDPR: Toestemming (consent) moet wettelijk gezien vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig zijn. Als jouw interface de bezoeker via visuele trucs of psychologische druk in een bepaalde richting dwingt, dan is die toestemming simpelweg ongeldig. Je verwerkt op dat moment illegaal persoonsgegevens, mét risico dus.
- De DSA (Digital Services Act): Sinds vorig jaar verbiedt Artikel 25 van de DSA online platformen expliciet om hun interfaces zo in te richten dat ze het beslissingsvermogen van de gebruiker misleiden, manipuleren of belemmeren.
- De Belgische GBA (Gegevensbeschermingsautoriteit): Onze nationale privacywaakhond zit niet stil. Met de recente Aanbeveling nr. 01/2025 rond Direct Marketing handhaaft de GBA nu al heel strikt de principes van digitale eerlijkheid. Denk maar aan de verplichte symmetrie bij cookiebanners (de ‘Weigeren’-knop moet exact even groot en zichtbaar zijn als de ‘Accepteren’-knop) en de One-Click-Rule (uitschrijven of je toestemming intrekken moet met exact één klik kunnen, net zo makkelijk als het aanmelden).
De roadmap van de Digital Fairness Act
De structurele krijtlijnen worden momenteel op Europees niveau uitgezet. Dit is een Europees traject dat rechtstreeks impact heeft op de volledige digitale eenheidsmarkt. Omdat vandaag de definitieve tekst nog in de steigers staat, is dit momenteel de reële planning achter de schermen van de Commissie:
- Oktober 2024 – De Fitness Check (afgerond): De Europese Commissie stelde officieel vast dat de bestaande consumentenwetten niet voldoende ‘digitaal’ zijn om AI-gestuurde manipulatie en misleidende interfaces effectief te reguleren.
- Eind 2025 – Call for Evidence (afgerond): Een intensieve consultatieronde waarin consumentenorganisaties en sectorfederaties (zoals IAB Europe) hun argumenten en feedback hebben overhandigd.
- Nu (Mei 2026) – Impact Assessment & Drafting: De Commissie legt momenteel de laatste hand aan de effectbeoordeling en schrijft achter de schermen aan de daadwerkelijke artikelen van het wetsvoorstel.
- Q4 2026 – Verwachte publicatie wetsvoorstel: De Commissie zal het formele eerste voorstel voor de Digital Fairness Act (DFA) presenteren aan het Europees Parlement en aan de Raad, waarna de politieke onderhandelingen officieel van start gaan.
Dark Patterns in 19 gezichten: een checklist
Om te begrijpen waar de wetgever straks de grens trekt, kijken we naar het grootschalige Europese onderzoek van de Europese Commissie (DG JUST, 2022). Dit onderzoek bracht exact 19 varianten van dark patterns in kaart, verdeeld over 7 duidelijke hoofdcategorieën. UX-designers en marketeers gebruiken deze tabel best vandaag al als de ultieme juridische checklist voor hun platformen.
UX Dark Patterns
| Category | Variant | Description |
|---|---|---|
| Nagging | N/A | Repeated requests to do something that the online company prefers |
| Social Proof | Activity messages | Misleading notice about other consumers’ actions |
| Testimonials | Misleading statements from consumers | |
| Obstruction | Roach Motel/difficult cancellations | Asymmetry between signing up (easy) and cancelling (hard) |
| Price comparison prevention | Frustrates comparison shopping | |
| Intermediate currency | Purchases in virtual currencies to obscure costs | |
| Sneaking | Sneak into basket | Items that consumers did not add end up in the cart |
| Hidden Costs | Costs obscured or disclosed late in the transaction | |
| Hidden Subscription / forced continuity | Unanticipated or undesired automatic renewal | |
| Bait and Switch | Consumers is sold something different from what originally advertised | |
| Interface interference | Hidden information / False hierarchy | Important information visually obscured or ordered in a way to promote a specific option |
| Preselection (default) | Preselected default option that is in the company’s interest | |
| Toying with emotion | Emotionally manipulative framing of the design | |
| Trick questions | Intentional or obvious ambiguity to confuse consumer | |
| Disguised Ad | Consumer induced to click on something that is not clearly an advertisement | |
| Confirmshaming | Choice framed in a way that seems dishonest / stupid for consumer | |
| Forced action | Forced Registration | Consumer tricked into thinking registration is necessary |
| Urgency | Low stock / high demand message | Consumers falsely informed of limited quantities |
| Countdown timer / Limited time message | Opportunity ends soon with false visual information |
Maak van eerlijkheid jouw business case
Dat de jacht op malafide interfaces open is geopend, bewijst de harde realiteit van vandaag. Grote e-commercegiganten zoals Shein en Temu liggen momenteel onder de DSA al zwaar onder vuur wegens hun manipulatieve interfaces, agressieve pop-ups en misleidende kortingen.
Dichter bij huis zien we exact dezelfde beweging: consumentenorganisatie Test Aankoop diende al een officiële klacht in bij de FOD Economie (de Economische Inspectie) tegen Temu omwille van het systematische gebruik van deze verboden technieken.
Hoewel de Belgische markt de wetgevende ontwikkelingen grotendeels gelaten afwacht, vallen de juridische claims in de praktijk dus vandaag al. Of het nu gaat om een inspectie van de FOD Economie onder het WER, een GBA-doorlichting op basis van de GDPR, of de komende Digital Fairness Act: interfaces moeten transparant en respectvol zijn.
Zie deze regels niet als een rem op creativiteit of conversie. Merken en agencies die vandaag kiezen voor Fairness by Design beschermen niet alleen zichzelf en hun klanten tegen zware claims en inspecties, ze bouwen ook aan de belangrijkste valuta in de digitale economie: duurzaam consumentenvertrouwen.
Vragen over de conformiteit van jouw UX-flows?
Ons team staat graag voor je klaar! Stuur een mailtje naar an@siriuslegal.be of boek via de link hiernaast een videocall in.