Nieuwe horizon voor Europees auteursrecht

Technologische ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat beschermde werken gemakkelijk online kunnen worden gedeelde, aangehaald en zelfs gekopieerd en (her-)uitgezonden. De Europese Commissie plant een modernisering van het Europees auteursrecht binnen de huidige technologische realiteit en heeft daartoe een effectenstudie opgemaakt waarin alle opties uiteengezet worden. Recent dook een intern document op met de resultaten van die studie (zie Statewatch). Wij overlopen graag met u de eerste bevindingen.

Het Europees auteursrecht werd deels geharmoniseerd door Richtlijn 2001/29/EG, waarbij de bescherming van de werken voor auteurs en rechthebbenden gewaarborgd moest zijn op het volledige territorium van de Unie. Met de “Impact Assessment on the modernisation of EU copyright rules” wil de Europese Commissie uitvoering geven aan één van de werkpunten in de “Digital Single Market Strategy”. Het document kadert in andere initiatieven van de Commissie zoals de herziening van de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten, een voorstel tot Verordening voor de grensoverschrijdende doorgifte van online content en maatregelen tegen ongerechtvaardigde “geo blocking”.

In het uitgelekte effectenrapport gaat de Europese Commissie uit van een gewijzigde realiteit waarin beschermde inhoud, dankzij de technologische vooruitgang, anders wordt geconsumeerd én geproduceerd. Audiovisuele inhoud wordt zeer snel digitaal (her-)uitgezonden en houdt daarbij geen rekening met staatsgrenzen. Een brede toegang tot beschermde werken moet gewaarborgd worden en past uiteraard binnen het dogmatische vrije verkeer van goederen en diensten.

Concrete beleidsopties die de Commissie weerhouden heeft, zijn:

- de toepassing van het principe van oorsprong (“country of origin”) als territoriale toewijzing bij het clearen van de rechten;

- verplicht collectief beheer van rechten voor heruitzending van audiovisuele werken over IPTV of andere gesloten, elektronische netwerken;

- de vrije terbeschikkingstelling van Europese werken op VoD-systemen en het wegwerken van enige belemmeringen; en

- het vergemakkelijken van collectieve licenties op oudere (historische) werken (“out-of-commerce”).

Het auteursrecht kent ook uitzonderingen op het exclusieve recht van de auteur/rechthebbende; doch deze uitzonderingen zijn in mindere mate geharmoniseerd omdat lidstaten grotendeels vrij zijn om ze te implementeren. De Commissie wil alleszins volgende vrijstellingen uniform toegepast zien:

- voor onderwijsdoeleinden;

- voor “text and data mining”; en

- voor conserveringsdoeleinden door culturele en erfgoedinstellingen.

Tot slot ziet de Europese Commissie ook een noodzaak om maatregelen te nemen voor een gezonde markt binnen de gewijzigde realiteit. Een opmerkelijk voorstel is het invoeren van een overleg- en licentieplicht voor online dienstverleners jegens rechthebbenden om publicatie (of beter: heruitgave) van hun werken op het online platform te regelen, zelfs wanneer derde-gebruikers die beschermde werken op dergelijke online platformen hebben geplaatst.

Een ander opmerkelijk voorstel tot vrijwaring van een gezonde markt ligt in een verplicht vergoedingssysteem voor het online gebruik en publicatie van nieuwsberichten. Daarmee richt de Commissie zich duidelijk naar de verschillende nieuwsaggregaten zoals Google. Eveneens moet de mogelijkheid voorzien worden voor uitgevers om een vergoeding te bekomen bij bepaalde uitzonderingen.

Een laatste maatregel wil voornamelijk de auteurs, producenten en rechthebbenden ondersteunen bij het afsluiten van licentieovereenkomsten en hen, meer bepaald, meer transparantie bieden omtrent marktconforme voorwaarden en de wijze waarop hun werken worden geëxploiteerd. Om die transparantie te verhogen, stelt de Commissie een rapporteringsverplichting voor, met een mogelijkheid tot heronderhandeling van de licentievoorwaarden én een alternatieve geschillenbeslechting. Een doorgedreven uitwerking van dit principe zal ongetwijfeld in aanvaring komen met de courante vertrouwelijkheidsbedingen in licentieovereenkomsten.

Het is voorlopig niet duidelijk of en hoe deze beleidsopties zullen worden geconcretiseerd, maar het effectenrapport geeft wel duidelijk enkele voorkeuren van de Commissie weer om de toegang tot beschermde werken te verbreden en garanties te bieden voor een gezonde markt.